زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه
 

الکساندر بنیگسن





بنیگسن، الکساندر، تاریخ‌نگار و خاورشناس روسی تبار فرانسوی، از نام‌دارترین صاحب نظران تاریخ اسلام در آسیای مرکزی و قفقاز می‌باشد.


۱ - معرفی بنیگسن




۱.۱ - تولد


 الکساندر بنیگسن در دهم ربیع الاخر ۱۳۳۱/ بیستم مارس ۱۹۱۳، و به تصریح خودش، هم‌زمان با نوروز ایرانیان به دنیا آمد.

۱.۲ - پدر


پدرش ، آدام بنیگسن، از افسران سواره نظام و مخالف بلشویک‌ها بود؛ بدین جهت پس از پیروزی آنان، همسر و فرزندش را به استانبول فرستاد.
 

۱.۳ - مهاجرت به پاریس


الکساندر تا ۱۳۰۱ ش /۱۹۲۲ در استانبول و از آن پس در تالین، پایتخت استونی، نزد اجداد خود زندگی می‌کرد.
سرانجام در ۱۳۰۳ ش/ ۱۹۲۴ همه خانواده به پاریس مهاجرت کردند.

۱.۴ - پدربزرگ مادری


پدربزرگ مادری بنیگسن، خاورشناس و مغول شناسی صاحب نام و نویسنده چندین اثر مهم در فرهنگ عامیانه و سرودهای حماسی مغول بود.

۱.۵ - اساتید


الکساندر در دهه ۱۳۱۰ ش/ ۱۹۳۰ در مدرسه عالی مطالعات بازرگانی پاریس، به تحصیل پرداخت اما در نیمه دهه ۱۳۲۰ ش /۱۹۴۰ به «مدرسه زبان‌های شرقی» پاریس رفت.
در آن‌جا لوئی ماسینیون و هانری ماسه در مطالعات ایرانی، کامران بدرخان، رهبر جنبش ملی کُرد، در پژوهش‌های کردی و لوئی بازن در تحقیقات ترکی، از استادان وی بودند.

۱.۶ - اعزام به جنگ


الکساندر، بنابر سنت خانوادگی، به مدرسه سواره نظام رفت و با وقوع جنگ جهانی دوم ، به جبهه اعزام شد.

۱.۷ - همکاری با شانتال


الکساندر، پس از مرگ پدر در ۱۳۲۵ ش /۱۹۴۶، متصدی مرکز اسناد و مدارک زبان روسی شد و از این زمان آشنایی و همکاری ارزشمندی میان وی و شانتال لومرسیه کلکژه آغاز شد، چنان‌که حاصل این همکاری، نزدیک به پنج کتاب و یازده مقاله در سال‌های ۱۳۳۸ تا ۱۳۶۱ ش/ ۱۹۵۹ تا ۱۹۸۲ است.

۱.۸ - تحقیقات در آسیای مرکزی


بنیگسن در آغاز تحقیقات جدی خود در باب آسیای مرکزی ، به ازبکستان و زبان ازبکی توجه کرد و به مطالعات گسترده‌تری در زبان‌های ترکی و ایرانی رایج در شوروی پرداخت.

۱.۹ - تحقیقات در خاورمیانه


وی قریب پانزده سال و غالباً با همسر خود، هلن فون بیلدرلینگ در کشورهای خاورمیانه ، از جمله ترکیه ، سوریه ، لبنان ، اردن ، مصر ، ایران و افغانستان به پژوهش‌های محلی و در نورستان (کافرستان سابق در افغانستان)، به گردآوری افسانه‌های شفاهی و تطبیق آن‌ها با کتاب‌های تاریخی اسلامی پرداخت.
او در پی این مطالعات و تحقیقات، به مسئولیت ششمین بخش مدرسه عملی مطالعات عالی، که بعدها نامش به مدرسه عالی مطالعات و علوم اجتماعی تغییر یافت، منصوب شد و کرسی تدریس تاریخ اسلام غیر عرب را نیز به دست آورد و تا زمان بازنشستگی در ۱۳۶۲ش/ ۱۹۸۳، آن را حفظ کرد.

۱.۱۰ - تحقیقات در استانبول


در نیمه دهه ۱۳۴۰ ش/ ۱۹۶۰، بنیگسن بهره‌گیری مداوم از گنجینه‌های اسناد استانبول را آغاز کرد.
او بیش‌تر در پی کشف کلیدهایی برای تاریخ فراموش شده تاتارهای کریمه، قازان، آستاراخان (هشترخان)، چرکس‌ها، قفقازی‌ها و اقوام آسیای مرکزی، در سده‌های نهم تا دوازدهم/ پانزدهم تا هجدهم بود.
یافته‌های وی موجب تشکیل بای‌گانی مهمی از میکرو فیلم‌ها و کتاب‌خانه‌ای اختصاصی در نسخه شناسی آثار عثمانی شد.
این نتایج توجه نو و ماندگاری به عثمانی شناسی در سراسر فرانسه پدید آورد.

۱.۱۱ - تدریس


بنیگسن از ۱۳۴۸ ش /۱۹۶۹ به بعد، در دانشگاه‌های امریکا، روچستر و کلمبیا و سپس ایندیانا (۱۳۴۹ ش /۱۹۷۰) و سرانجام در دانشگاه شیکاگو (۱۳۵۰ـ۱۳۶۱ ش /۱۹۷۱ـ۱۹۸۲)، تدریس کرد.
در این سال‌ها، وی و دانشجویانش در شیکاگو، تحقیقات گسترده‌ای انجام دادند.
در ۱۳۶۲ ش/ ۱۹۸۳، بنیگسن در فعالیت‌های دانشگاه ویسکانسین، برای راه اندازی برنامه جدید مطالعات آسیای مرکزی شرکت جست و در پاییز ۱۳۶۳ ش/ ۱۹۸۴ نیز در دانشگاه فنی خاورمیانه در آنکارا تدریس کرد.

۱.۱۲ - درگذشت


بنیگسن در ۷۵ سالگی در ۱۳۶۷ ش/ ۱۹۸۸ درگذشت.

۲ - آثار بنیگسن



کتاب‌ها و مقاله‌های بنیگسن که در فاصله ۱۳۳۱ ش /۱۹۵۲ تا ۱۳۶۵ ش /۱۹۸۶ نگاشته شده، به صورت فردی یا مشترک شامل دست کم سیزده کتاب، مقاله‌ها و فصل‌هایی در بیش از ۲۳ کتاب و مجموعه، و بالغ بر چهل مقاله در ۲۳ نشریه است.

۲.۱ - زبان نوشتاری آثار


این آثار به انگلیسی، فرانسه، آلمانی و ترکی است و به عربی و فارسی نیز ترجمه شده است (رجوع کنید به ادامه مقاله).

۲.۲ - همکاران وی در تحقیق


مهم‌ترین همکاران وی در تحقیق و تدوین این آثار، گذشته از کلکژه، پژوهش‌گرانی چون اندرس ویمبوش، هلن کارردانکوس و سرانجام، دخترش مری براکس آپ بودند.

۲.۳ - موضوعات آثار


تحقیقات و نوشته‌های بنیگسن، طیف وسیعی از مسائل اسلام و مسلمانان در آسیای مرکزی و قفقاز را در بر می‌گیرد؛ از جمله، تصرف سرزمین‌های مسلمانان و جنبش‌های مردمی آنان بر ضد شوروی؛ جنبش «جدید»؛ کمونیسم ملی؛ اسلام محافظه کار، نوگرا، رسمی و صوفیانه در شوروی؛ زبان‌ها و قومیت‌های مسلمانان شوروی از جمله تاتارها و ترک‌ها و کردها، و پرداختن به شخصیت‌هایی چون سلطان گالیف (قلی یف ؟) و شیخ منصور.
او در نوشته های خود، با تحلیل آموزه‌های دین اسلام ، بر قلمرو گسترده این دین در حیات فردی و اجتماعی و دنیوی و اخروی پیروانش تأکید می‌کند.
[۱] مایکل ریوکین، حکومت مسکو و مسأله مسلمانان آسیای مرکزی شوروی، ج۱، ص۱۲۰، ترجمه محمود رمضان زاده، مشهد ۱۳۶۶ ش.


۲.۴ - تاریخ اسلام کمبریج


از جمله آثار بنیگسن که با همکاری کلکژه نوشته شده است، فصل پنجم از بخش دوم جلد اول تاریخ اسلام کمبریج است که به پیدایش و گسترش اندیشه های چپ و روابط مسلمانان شوروی در خاورمیانه و پس از جنگ دوم جهانی می‌پردازد.
[۲] الکساندر بنیگسن و مری براکس آپ، مسلمانان شوروی: گذشته، ج۱، بخش ب، ص۶۴۴، حال و آینده، ترجمه کاوه بیات، تهران ۱۳۷۰ ش.

کار مشترک وی و کلکژه با عنوان اسلام در اتحاد شوروی را احسان حقی به عربی برگردانده و در بیروت منتشر کرده است.
[۳] عالم خان بن امیر عبدالاحد، تاریخ حزن الملل بخارا: خاطرات اعلیحضرت امیرسیدعالم خان: ۱۹۱۰ـ۱۹۲۰ میلادی، ج۱، ص۷۸، چاپ محمد اکبر عشیق کابلی، پیشاور ۱۳۷۰ ش.


۲.۵ - مسلمانان شوروی


هم‌چنین اثر مشترک وی و مری براکس آپ، مسلمانان شوروی: گذشته، حال و آینده، ترجمه کاوه بیات در ۱۳۷۰ ش و آسیای میانه اثر اشپولر و بنیگسن از همین مترجم در ۱۳۷۶ ش در تهران منتشر شده است.

۲.۶ - دیگر آثار وی


از دیگر آثار وی می‌توان از تحولات ملیت‌های مسلمان اتحاد شوروی و مسائل زبانشناختی آن‌ها، کردها و کردشناسی در اتحاد شوروی نام برد.

۲.۷ - جای‌گاه علمی آثار وی


تاریخ‌نگاران مشهوری چون لاپیدوس در تاریخ جوامع مسلمان و مایکل ریوکین در حکومت مسکو و مسأله مسلمانان آسیای مرکزی شوروی به آثار وی استناد کرده و از تحقیقات او سود جسته اند.

۳ - فهرست منابع



(۱) الکساندر بنیگسن و مری براکس آپ، مسلمانان شوروی: گذشته، حال و آینده، ترجمه کاوه بیات، تهران ۱۳۷۰ ش.
(۲) مایکل ریوکین، حکومت مسکو و مسأله مسلمانان آسیای مرکزی شوروی، ترجمه محمود رمضان زاده، مشهد ۱۳۶۶ ش.
(۳) عالم خان بن امیر عبدالاحد، تاریخ حزن الملل بخارا: خاطرات اعلیحضرت امیرسیدعالم خان: ۱۹۱۰ـ۱۹۲۰ میلادی، چاپ محمد اکبر عشیق کابلی، پیشاور ۱۳۷۰ ش.

۴ - پانویس


 
۱. مایکل ریوکین، حکومت مسکو و مسأله مسلمانان آسیای مرکزی شوروی، ج۱، ص۱۲۰، ترجمه محمود رمضان زاده، مشهد ۱۳۶۶ ش.
۲. الکساندر بنیگسن و مری براکس آپ، مسلمانان شوروی: گذشته، ج۱، بخش ب، ص۶۴۴، حال و آینده، ترجمه کاوه بیات، تهران ۱۳۷۰ ش.
۳. عالم خان بن امیر عبدالاحد، تاریخ حزن الملل بخارا: خاطرات اعلیحضرت امیرسیدعالم خان: ۱۹۱۰ـ۱۹۲۰ میلادی، ج۱، ص۷۸، چاپ محمد اکبر عشیق کابلی، پیشاور ۱۳۷۰ ش.


۵ - منبع


دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله « الکساندر بنیگسن»، شماره۱۹۸۷.    


رده‌های این صفحه : تراجم | خاور شناسان




آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.